Kısa tanım
NLJD, İngilizce “non-linear junction detector” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede doğrusal olmayan eklem dedektörü olarak bilinir. Elektronik devrelerin temel yapı taşları olan diyot, transistör ve entegre devre gibi yarı iletken parçaları bulmak için tasarlanmış bir cihazdır. Teknik gözetime karşı taramalarda, özellikle hiç yayın yapmayan ya da kapalı olan cihazları bulmak için kullanılır.
Nasıl çalışır
NLJD, taradığı yüzeye düşük güçlü bir radyo sinyali gönderir. Bu sinyal sıradan bir nesneye, örneğin bir tahtaya ya da alçıya çarptığında, nesne sinyali olduğu gibi geri yansıtır ya da hiç yansıtmaz. Ancak sinyal bir yarı iletken ekleme çarptığında farklı bir şey olur. Yarı iletkenler “doğrusal olmayan” davranır: gelen sinyali bozarak, onun katlarında yeni sinyaller, yani harmonikler üretirler. NLJD, gönderdiği sinyalin bu harmoniklerini dinler.
Burada önemli bir ayrıntı vardır. Elektronik devrelerdeki gerçek yarı iletken eklemler genellikle güçlü bir ikinci harmonik üretir. Paslanmış metal temas noktaları, oksitlenmiş vidalar ya da birbirine değen iki farklı metal ise “sahte eklem” denilen bir yapı oluşturur ve genellikle daha güçlü bir üçüncü harmonik üretir. Deneyimli bir operatör, ikinci ve üçüncü harmonik arasındaki farka bakarak gerçek bir elektronik devreyi sıradan bir metal temasından ayırt etmeye çalışır.
Bu ayrım her zaman net değildir. Bu yüzden NLJD’nin işaret ettiği her nokta, fiziksel olarak doğrulanır.
Neden önemlidir
Bir taramada en sık kullanılan yöntemlerden biri RF analizidir. RF analizörü, yayın yapan cihazları bulur. Ancak bir dinleme cihazı kapalıysa, pili bitmişse, yalnızca belirli saatlerde çalışıyorsa ya da sesi hiç yayın yapmadan hafızasına kaydediyorsa, RF analizörü onu göremez.
NLJD bu boşluğu doldurur. Cihazın çalışıp çalışmadığına değil, içinde elektronik devre olup olmadığına bakar. Bu sayede şu tür cihazları bulmaya yardımcı olur:
- Hafızasına kayıt yapan ve hiç yayın yapmayan ses kaydediciler
- Uzaktan kapatılmış ya da uyku modunda bekleyen vericiler
- Pili bitmiş ya da henüz çalıştırılmamış cihazlar
- Duvarın, mobilyanın ya da bir objenin içine gizlenmiş devreler
Kısacası NLJD, “şu anda sessiz olan” cihazları bulmanın başlıca yollarından biridir.
Neyi yapamaz
NLJD güçlü bir araçtır, ama sınırlarını bilmek gerekir.
Bulduğu şeyin ne olduğunu söylemez
NLJD bir yüzeyin arkasında elektronik devre olduğunu gösterir, ama o devrenin bir dinleme cihazı mı, bir priz anahtarının elektroniği mi, bir duman dedektörü mü olduğunu söylemez. Bu yüzden her okuma fiziksel olarak incelenmelidir.
Elektronik yoğun ortamlarda zorlaşır
Modern bir ofiste ya da evde çok sayıda masum elektronik bulunur: bilgisayarlar, telefonlar, şarj aletleri, aydınlatma sürücüleri, akıllı cihazlar. NLJD bunların hepsine tepki verir. Bu ortamlarda tarama daha yavaş ve dikkatli yapılmalı, bilinen elektronik eşyalar ayrıca incelenmeli ya da geçici olarak alandan çıkarılmalıdır.
Metal ve derinlik etkinliği azaltır
Yoğun metal yüzeylerin, metal kaplamaların ya da betonarme içindeki demir hasırın arkasındaki devreleri bulmak zorlaşır. Sinyal derinlere sınırlı ölçüde ulaşır.
Yazılımı göremez
Telefonunuzdaki ya da bilgisayarınızdaki bir casus yazılım, NLJD’nin konusu değildir. Bu tür tehditler için dijital inceleme gerekir.
Gerçek bir taramada NLJD nasıl kullanılır
NLJD, odanın bütün yüzeylerinde sistematik olarak, yavaş ve düzenli bir hareketle gezdirilir: duvarlar, zemin, tavan, mobilyanın her yüzü, dekor objeleri ve prizler. Operatör, cihazın verdiği yanıtın gücünü ve harmonik yapısını izler. Bir yanıt alındığında o nokta işaretlenir; bilinen bir elektronik eşyadan kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılır. Açıklanamayan her okuma, fiziksel inceleme ve gerekirse endoskopla doğrulanır.
NLJD, RF analizinin, termal ve optik kontrolün ve fiziksel incelemenin yerine değil, yanına konur. Her biri diğerinin kör noktasını kapatır.
NLJD ve RF analizi birlikte nasıl çalışır
İki yöntem aynı soruya iki farklı yönden bakar. RF analizi “şu anda bu odada yayın yapan bir şey var mı” sorusunu cevaplar. NLJD ise “bu odada, yayın yapsın ya da yapmasın, gizlenmiş bir elektronik devre var mı” sorusunu. Bir taramada RF analizi genellikle önce yapılır; çünkü NLJD’nin kendisi de bir radyo sinyali gönderir ve ölçüm sırasında ortamı etkileyebilir. RF ölçümü bittikten sonra NLJD ile yüzey taramasına geçilir.
İki yöntemin sonuçları birbirini destekler. RF analizinde açıklanamayan bir sinyal bulunduysa, NLJD o sinyalin geldiği bölgede devreyi bulmaya yardımcı olur. RF analizinde hiçbir şey bulunmadıysa, NLJD yayın yapmayan bir cihaz olup olmadığını kontrol eder. Biri olmadan diğeri eksik kalır.
Hangi ortamlarda özellikle değerlidir
NLJD, yayın yapmayan cihazların risk oluşturduğu her ortamda değerlidir; ama bazı durumlarda öne çıkar. Bir cihazı yerleştiren kişinin ortama tekrar erişebildiği durumlar bunların başında gelir: kaydı almak için geri gelinebilen bir yönetici ofisi, bir ev ya da bir araç. Bu tür ortamlarda ses kaydediciler, uzaktan yayın yapan cihazlardan daha pratik olabilir.
Yeni teslim alınan bir toplantı odası, tadilat sonrası bir ofis ya da yeni mobilya gelmiş bir alan da NLJD için öncelikli yerlerdir. Mobilyanın, duvar panellerinin ya da tavanın içine yerleştirilmiş bir devre, gözle görülmez ve kapalıyken başka hiçbir yöntemle kolayca bulunamaz.
Yanlış bilinenler
“NLJD duvarın arkasındaki her şeyi görür.” Görmez. Sinyal sınırlı bir derinliğe ulaşır ve metal yüzeyler tarafından büyük ölçüde engellenir.
“NLJD alarm verdiyse cihaz vardır.” Her zaman değil. Masum elektronik ve sahte eklemler de yanıt verir. Alarm, bir incelemenin başlangıcıdır; sonucu değildir.
“NLJD varsa başka yönteme gerek yoktur.” Yanlış. NLJD bir devreyi bulur ama onun yayın yapıp yapmadığını, ne zaman çalıştığını ya da telefonunuzda bir yazılım olup olmadığını söylemez.
Tarama öncesinde sizden istenebilecekler
NLJD taraması, elektronik yoğunluğu az olan bir ortamda daha hızlı ve güvenilir ilerler. Bu yüzden taramadan önce odadaki taşınabilir elektronik eşyaların bir listesini hazırlamanız, gerekirse bunların geçici olarak başka bir alana alınmasına izin vermeniz istenebilir. Eşyaların yerini kendiniz değiştirmeyin; neyin nereye taşınacağını tarama ekibiyle birlikte belirleyin.
Bir hizmet sağlayıcıya sorulacak sorular
- Taramada NLJD kullanıyor musunuz? Hangi alanlarda?
- NLJD okumalarını nasıl doğruluyorsunuz?
- Gerçek bir devreyi sahte bir eklemden nasıl ayırt ediyorsunuz?
- NLJD’nin bu ortamda sınırları neler?
Bu sorulara açık ve sınırları kabul eden cevaplar almak, taramanın ciddiyeti hakkında size fikir verir.